Mirasta Tenkis Davası Nedir?
Tenkis davası, murisin yani miras bırakanın tereke üzerindeki tasarruf oranını aşarak saklı pay mirasçılarının saklı paylarını zedelemesi halinde, bu tasarrufların yasal sınırlara çekilmesi amacıyla açılan bir dava türüdür. Tenkis davası, miras bırakanın ölümünden sonra açılabilir ve mirastan mal kaçırma gibi durumlarda bozulan dengeyi yeniden yasal düzene döndürmeyi hedefler.
Mirasta Tenkis Davasında Hak Düşürücü Süre Var mı?
Tenkis davalarında zamanaşımı kavramı değil hak düşürücü süre kavramı uygulanır. Hak düşürücü süre, zamanaşımından farklı olarak ileri sürülmese bile hâkim tarafından re sen dikkate alınır. Tenkis davası açma hakkı, mirasçıların saklı paylarının zedelendiğini öğrendikleri tarihten itibaren bir yıl içinde kullanılmalıdır ve her hâlde mirasın açılmasından itibaren on yıl geçmekle düşer. Vasiyetname varsa on yıllık süre vasiyetnamenin açılma tarihinden itibaren başlar. Bir tasarrufun iptali, bir önceki tasarrufun yürürlüğe girmesini sağlıyorsa süreler iptal kararının kesinleşmesi tarihinden itibaren işlemeye başlar.
Mirasta Tenkis Davasında Harç Nedir?
Tenkis davası nispi harca tabidir ve dava konusu malvarlığı değeri üzerinden hesaplanır. Örneğin dava konusu değer 1.000.000,00 TL ise peşin harç tutarı 17.077,50 TL olabilir. Peşin harç genel olarak A çarpı 68,31 bölü 1000 bölü 4 formülüyle hesaplanır. Bu davalar çoğu zaman belirsiz alacak niteliği taşıdığından dava ilk aşamada sembolik bir değer üzerinden açılır, miktar netleşince dava değeri ve eksik harç tamamlanır.
Mirasta Tenkis Davasında Görevli Ve Yetkili Mahkeme Hangisidir?
Tenkis davalarında görevli mahkeme Asliye Hukuk Mahkemesidir. Yetkili mahkeme ise miras bırakanın son yerleşim yeri mahkemesidir.
Mirasta Tenkis Davasını Kimler Açabilir?
Tenkis davası saklı pay mirasçılarının saklı payları zedelendiğinde gündeme gelir. Bu nedenle tenkis davasını yalnızca saklı pay mirasçıları açabilir. Türk hukukunda saklı pay mirasçıları altsoy, anne baba ve sağ kalan eştir. Miras bırakanın kardeşi saklı pay mirasçısı değildir, bu nedenle tenkis davası açamaz.
Saklı pay mirasçıları birlikte hareket etmek zorunda değildir. Örneğin anne tek başına dava açabilir fakat bu durumda yalnızca kendi saklı payı oranında tenkis talep edebilir. Dava açmayan saklı pay mirasçıları kural olarak sonuçtan yararlanamaz.
Saklı pay mirasçısı fiil ehliyetine sahip değilse dava kanuni temsilcisi tarafından açılır. Ayrıca istisnai olarak saklı payı zedelenen mirasçının iflası halinde, iflas idaresi veya ellerinde ödemeden aciz belgesi bulunan alacaklılar, mirasçıya tanınan süre içinde tenkis davası açabilir.
Mirasta Tenkis Davasını Kimler Açamaz?
Fiil ehliyeti bulunmayan kişiler tenkis davasını tek başına açamaz, kanuni temsilci aracılığıyla açabilir. Saklı pay mirasçısı olmayan kişiler de tenkis davası açamaz. Kardeş, dayı, amca, hala, teyze, yenge, yeğen, büyükbaba ve büyükanne saklı pay mirasçısı olmadığından tenkis davası açma hakları yoktur.
Mirasta Tenkis Davası Kime Karşı Açılabilir?
Tenkis davası, murisin tasarruf hakkını aşarak saklı payları zedeleyecek biçimde kazandırma yaptığı kişilere karşı açılır. Bu kişiler yasal mirasçı olabileceği gibi üçüncü kişiler de olabilir. Lehine kazandırma yapılan kişi ölmüşse dava onun mirasçılarına yöneltilir.
Malların üçüncü bir kişiye devredilmesi halinde kural olarak kazandırmadan yararlanan kişiye dava açılır. Ancak kazandırmanın tenkisten kaçırma amacıyla el değiştirdiği ve devralan üçüncü kişinin bu amacı bilerek hareket ettiği gibi durumlarda içtihatlarda aranan koşullar gerçekleşirse sonraki devralana karşı da dava gündeme gelebilir.
Tenkis Davası Açabilmek İçin Sağlanması Gereken Şartlar Nelerdir?
Tenkis davası açılabilmesi için saklı pay mirasçılarının saklı paylarının zedelenmiş olması, miras bırakanın tasarruf oranını aşmış olması, hak düşürücü sürelerin geçmemiş olması ve davanın saklı pay mirasçıları tarafından tenkis yükümlüsüne karşı açılması gerekir.
Murisin Mirasta Tasarruf Oranı Ve Saklı Pay Oranları Nelerdir?
Murisin tasarruf oranı, terekenin net değerinden saklı payların toplamının çıkarılmasıyla kalan kısımdır. Muris bu kısım üzerinde serbestçe tasarrufta bulunabilir. Saklı paylar yasal miras payları üzerinden hesaplanır.
Altsoy Altsoyun yasal miras payının yarısı saklı paydır. Örneğin iki çocuk varsa yasal payları yarı yarıyadır, saklı payları ise her biri için dörtte birdir. Bu örnekte tasarruf oranı yarıdır.
Anne Ve Baba Anne ve babanın yasal miras payının dörtte biri saklı paydır. Örneğin yalnız anne mirasçıysa yasal payı tamdır, saklı payı dörtte birdir, murisin tasarruf oranı dörtte üç olur.
Sağ Kalan Eş Sağ kalan eşin saklı payı birlikte mirasçı olduğu zümreye göre değişir. Eş, birinci ve ikinci zümre ile birlikte mirasçı olduğunda yasal payının tamamı saklı paydır. Örneğin eş ve iki çocuk varsa eşin yasal payı dörtte bir, çocukların yasal payları üçte sekizinci şeklindedir. Bu durumda saklı paylar ve tasarruf oranı soybağına göre ayrıca hesaplanır.
Soy ağacının kalabalık olduğu hallerde tasarruf oranı ve saklı pay hesabı teknik hale gelebilir. Bu nedenle saklı pay zedelenmesi iddiasıyla dava açmadan önce uzman desteği alınması hak kaybı riskini azaltır.
Neler Tenkise Tabidir Ve Tenkis Hesaplaması Nasıl Yapılır?
Tenkis, saklı pay tamamlanıncaya kadar önce ölüme bağlı tasarruflardan yapılır. Bu yetmezse en yeni tarihlisinden en eskisine doğru geriye gidilmek üzere sağlararası kazandırmalar tenkise tabi tutulur. Sağlararası kazandırmalardan hangilerinin tenkise tabi olduğu Türk Medeni Kanunu madde 565 kapsamında sınırlı şekilde sayılmıştır.
Türk Medeni Kanunu Madde 565
Aşağıdaki karşılıksız kazandırmalar ölüme bağlı tasarruflar gibi tenkise tabidir.
- Mirasbırakanın mirasçılık sıfatını kaybeden yasal mirasçıya miras payına mahsuben yaptığı kazandırmalar, geri verilmemek kaydıyla altsoyuna malvarlığı devri veya borçtan kurtarma yoluyla yaptığı kazandırmalar ya da alışılmışın dışında verilen çeyiz ve kuruluş sermayesi
- Miras haklarının ölümden önce tasfiyesi maksadıyla yapılan kazandırmalar
- Mirasbırakanın serbestçe dönme hakkını saklı tutarak yaptığı bağışlamalar ve ölümünden önceki bir yıl içinde adet üzere verilen hediyeler dışında yaptığı bağışlamalar
- Mirasbırakanın saklı pay kurallarını etkisiz kılmak amacıyla yaptığı açık olan kazandırmalar
Tasarruf edilebilir kısım hesaplanırken terekenin miras bırakanın ölümü günündeki durumu esas alınır. Miras bırakanın borçları, cenaze giderleri, terekenin mühürlenmesi ve yazımı giderleri ve birlikte yaşayıp baktığı kişilerin üç aylık geçim giderleri terekeden indirilir. Bu nedenle saklı pay hesabı için aktif ve pasif tereke kalemlerinin belirlenmesi, ardından net tereke üzerinden saklı pay ve tasarruf oranının hesaplanması gerekir.
Tenkis davasında ispat yükü genel olarak davacıdadır. Davacı saklı pay mirasçısı olduğunu, miras bırakanın ölümünü ve saklı payın zedelendiğini ortaya koymalıdır. Tenkis kararları yenilik doğuran niteliktedir. Tasarruflar iptal edilmez, tasarruf edilebilir kısma çekilerek azaltılır. Tasarruflar yerine getirilmişse ayrıca iade talebi de gündeme gelebilir.