Tüketici Tanımı ve Tüketici İşlemi Nedir ?
6502 sayılı Tüketici Kanun, bir gerçek kişinin veya tüzel kişinin tüketici olarak tanımlanabilmesi için ticari ve veya mesleki olmayan amaçlarla hareket etmesini aramıştır.
Yapılan işlemin tüketici işlemi sayılabilmesi için ise kanunda; mal veya hizmet piyasalarında kamu tüzel kişileri de dâhil olmak üzere ticari veya mesleki amaçlarla hareket eden veya onun adına ya da hesabına hareket eden gerçek veya tüzel kişiler ile tüketiciler arasında kurulan, eser, taşıma, simsarlık, sigorta, vekâlet, bankacılık ve benzeri sözleşmeler de dâhil olmak üzere her türlü sözleşme ve hukuki işlem olarak tanımlanmıştır.
Tüketici tarafından yapılan işlemlerde çıkan uyuşmazlıklarda tüketici kanunu uygulanmakta olup yasal sınırın altında kalan işlemlerde Tüketici Hakem Heyetleri, yasal sınırın üstündeki işlemlerde ise Tüketici Mahkemeleri uyuşmazlığı çözmekte görevlidir. Tüketici işlemlerindeki parasal sınırlar her yıl güncellenmektedir.
Tüketicinin Seçimlik Hakları Nelerdir ?
Tüketicinin satın almış olduğu bir üründe yahut almış olduğu hizmette ayıp var ise tüketicinin işbu ayıba karşı bir takım seçimlik haklarının olduğuna ilişkin düzenleme 6502 sayılı yasanın 11. Maddesinde düzenlenmiştir. Malın ayıplı olması halinde işbu seçimlik haklar
– Satılanı geri vermeye hazır olduğunu bildirerek sözleşmeden dönme,
– Satılanı alıkoyup ayıp oranında satış bedelinden indirim isteme,
– Aşırı bir masraf gerektirmediği takdirde, bütün masrafları satıcıya ait olmak üzere satılanın ücretsiz onarılmasını isteme,
– İmkân varsa, satılanın ayıpsız bir misli ile değiştirilmesini isteme, seçimlik haklarından birini kullanabilir. Satıcı, tüketicinin tercih ettiği bu talebi yerine getirmekle yükümlüdür.
Hizmetin ayıplı ifa edildiği durumlarda tüketici, hizmetin yeniden görülmesi, hizmet sonucu ortaya çıkan eserin ücretsiz onarımı, ayıp oranında bedelden indirim veya sözleşmeden dönme haklarından birini sağlayıcıya karşı kullanmakta serbesttir. Sağlayıcı, tüketicinin tercih ettiği bu talebi yerine getirmekle yükümlüdür.
Yine ayrıca tüketici seçimlik hakların kullanılması nedeniyle ortaya çıkan tüm masraflar, tüketicinin seçtiği hakkı yerine getiren tarafça karşılanır. Tüketici bu seçimlik haklarından biri ile birlikte 11/1/2011 tarihli ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu hükümleri uyarınca tazminat da talep edebilir.
Tüketici Hangi Durumlarda Dava Açabilir ?
Tüketici satın almış olduğu bir üründe ayıp olması halinde yahut almış olduğu hizmetin vaat edildiği gibi verilmemesi halinde dava açma, tüketici hakem heyetine başvurma hakkına sahiptir. Ayıplı mal kanunda; tüketiciye teslimi anında, taraflarca kararlaştırılmış olan örnek ya da modele uygun olmaması ya da objektif olarak sahip olması gereken özellikleri taşımaması nedeniyle sözleşmeye aykırı olan mal olarak tanımlanmıştır. Ayıplı hizmet ise sözleşmede belirlenen süre içinde başlamaması veya taraflarca kararlaştırılmış olan ve objektif olarak sahip olması gereken özellikleri taşımaması nedeniyle sözleşmeye aykırı olan hizmettir.
Tüketici davalarında malın ayıplı olmadığının ispati satıcı üzerindedir. Satıcı, malı satış sözleşmesine uygun olarak tüketiciye teslim etmekle yükümlüdür. Teslim tarihinden itibaren altı ay içinde ortaya çıkan ayıpların, teslim tarihinde var olduğu kabul edilir.
Dava açmadan önce dava şartlarının yerine getirilmesi gerekmektedir. 22.07.2020 tarihinde 7251 Sayılı Kanunla Tüketicinin Korunması Hakkındaki Kanunda yapılan değişiklikle Tüketici Mahkemesinde dava açmadan önce arabulucuya başvuru yapılması dava şartı haline getirilmiştir. Bu şart sağlanmadan açılan davalar ise dava şartı eksikliği nedeni reddedilmektedir.
Tüketici Davalarında Zamanaşımı
Zamanaşımı için ayıplı mal ve ayıplı hizmete yönelik kanunda aynı düzenlemeye yer verilmiştir. Kanunlarda veya taraflar arasındaki sözleşmede daha uzun bir süre belirlenmediği takdirde, ayıplı maldan sorumluluk ve ayıplı hizmetten sorumluluk, ayıp daha sonra ortaya çıkmış olsa bile, malın tüketiciye teslim tarihinden itibaren ve hizmetin ifası tarihinden itibaren iki yıllık zamanaşımına tabidir. Ayıp, ağır kusur ya da hile ile gizlenmişse zamanaşımı hükümleri uygulanmayacağı da yasa koyucu tarafından hüküm altına alınmıştır.
Tüketici Sözleşmelerinde Cayma Hakkı
Tüketici sözleşmelerinin tiplerine göre yasada cayma süreleri farklı şekilde düzenlenmiştir.
• Taksitle Satış Sözleşmelerinde; Tüketici, yedi gün içinde herhangi bir gerekçe göstermeksizin ve cezai şart ödemeksizin taksitle satış sözleşmesinden cayma hakkına sahiptir.
• Tüketici Kredisi Sözleşmelerinde ve Ön Ödemeli Konut Satış Sözleşmelerinde; Tüketici, on dört gün içinde herhangi bir gerekçe göstermeksizin ve cezai şart ödemeksizin tüketici kredisi sözleşmesinden cayma hakkına sahiptir.
Tüketici Mahkemesi Masrafları
Harç, kamu düzenine ilişkin olup harçların ne miktarda ve sürede tahsil edileceğine ilişkin 492 sayılı Harçlar Kanunu’nda düzenlenmiştir. Yasa gereği açılacak her davada davacı tarafın yargılama harçlarını ödemesi zorunludur. Yargılama harçlarının bir kısmı davanın başında ödenmekte olup, diğer kısımları davanın devamı sırasında ödenmektedir.
Ancak yasa koyucu 6502 sayılı yasanın 73. Madde 2. Fıkrasında düzenlendiği üzere; ‘Tüketici mahkemeleri nezdinde Bakanlık, tüketiciler ve tüketici örgütleri tarafından açılan davalar 2/7/1964 tarihli ve 492 sayılı Harçlar Kanununda düzenlenen harçlardan muaftır.’ düzenlenmesine yer vererek tüketiciyi korumaya ve mahkemeye daha kolay şekilde başvurulması amaçlanmıştır.
