Miras bırakanın vefatı sonrasında geriye kalan mirasçıların miras malını üzerlerine alabilmesi için belirli işlemleri tamamlaması gerekir. Uygulamada bu sürece mirasın intikali denir. İntikal işlemleri tamamlandığında miras bırakanın terekesinde bulunan taşınır ve taşınmaz mallar, banka hesabındaki para ve benzeri menkuller mirasçıların elbirliği mülkiyeti haline gelir. İntikal işlemlerinin yapılması belirli bir süreye bağlı değildir, mirasçılar istedikleri zaman intikali yaptırabilir. Ancak işlemlerin geç yapılması halinde intikal harçlarına ek olarak gecikme kaynaklı ek tutarlar doğabilir.
Bu yazıda miras intikalinin nasıl yapılacağına kısaca değinilmektedir. Sürecin sorunsuz yürütülmesi ve hak kaybı yaşanmaması için bir avukattan destek alınması faydalı olacaktır.
1) Mirasçılık belgesi alınmalıdır
Öncelikle murisin vefatından sonra mirasçıların kimler olduğunun ve miras paylarının tespiti için noterden veya sulh hukuk mahkemesinden mirasçılık belgesi alınmalıdır. Mirasçılık belgesini mirasçılardan biri tek başına talep edebilir, tüm mirasçıların birlikte başvurması şart değildir.
2) Terekenin tespiti yapılmalıdır
Murisin aktif ve pasif mal varlığı çoğu zaman mirasçılar tarafından bilinir. Ancak bazı durumlarda murisin tüm mal varlığını eksiksiz tespit etmek mirasçılar açısından mümkün olmayabilir. Bu durumda taşınır ve taşınmazlar, banka hesaplarındaki nakit, döviz, kıymetli maden, hisse senedi gibi menkuller ve murisin şirket payları gibi değerlerin belirlenmesi için sulh hukuk mahkemesinde terekenin tespiti davası açılabilir. Tereke tam olarak tespit edilmeden yapılacak intikal işlemleri eksik kalabileceğinden bu aşama önemlidir.
3) Tespit edilen malların intikal ettirilmesi
Mirasçılık belgesi alındıktan ve tereke tespit edildikten sonra intikal işlemlerine başlanabilir. Murisin vefat ettiği yer veya yerleşim yeri adresine göre yetkili vergi dairesine başvurularak veraset ve intikal beyanı verilir. Beyannamede muristen intikal eden mallar ayrıntılı olarak gösterilir.
Beyanname verilmeden önce muristen kalan taşınmazlar için ilgili belediyeden rayiç bedel alınması gerekir. Ayrıca taşınmazlara ilişkin emlak vergisi ve benzeri belediye borçlarının durumunun kontrol edilmesi ve varsa borçların ödenmesi önemlidir. Rayiç bedel, murisin vefat tarihi esas alınarak temin edilir.
Beyanname verilip veraset ve intikal vergisine ilişkin işlemler tamamlandıktan sonra vergi ilişiği kesme yazısının tapu, banka ve araç tescil işlemlerinde kullanılacak şekilde sisteme işlenmesi süreci başlar. Tapu işlemlerinde ilgili yazı beyanlar hanesine de işlenebilir.
Elbirliği mülkiyeti sebebiyle tapu ve bankadaki intikal işlemlerinde mirasçıların birlikte hareket etmesi gerekebilir. Tapuda intikal için web tapu üzerinden randevu alındıktan sonra mirasçıların hazır bulunmasıyla payları oranında tescil yapılır. Bankadaki menkuller için de mirasçıların bankaya başvurmasıyla miras payları oranında ödeme veya hesaplara aktarım yapılır.
4) Mirasçılardan birinin intikal işlemine rıza göstermemesi
Uygulamada tüm mirasçıların her zaman birlikte hareket etmesi mümkün olmayabilir. Bu durumda intikalin sürüncemede kalmaması için mirasçılardan biri, elbirliği mülkiyetin paylı mülkiyete çevrilmesi davası açarak mirasın paylara dönüştürülmesini talep edebilir. Sulh hukuk mahkemesinde görülecek bu dava sonucunda her bir mirasçı payı oranında bağımsız şekilde işlem yapabilir hale gelir ve intikal sürecini tek başına ilerletebilir.