Tüketici Hukuku Nedir?
Tüketici hukuku, tüketicilerin haklarını yasal güvence altına almak, ekonomik çıkarlarını korumak, sağlık ve güvenliklerini sağlamak amacıyla düzenlemelere yer veren hukuk dalıdır.
6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun 28.11.2013 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Kanunun amacı; kamu yararına uygun olarak tüketicinin sağlık ve güvenliği ile ekonomik çıkarlarını koruyucu, zararlarını tazmin edici, çevresel tehlikelerden korunmasını sağlayıcı, tüketiciyi aydınlatıcı ve bilinçlendirici önlemleri almak, tüketicilerin kendilerini koruyucu girişimlerini özendirmek ve bu konulardaki politikaların oluşturulmasında gönüllü örgütlenmeleri teşvik etmeye ilişkin hususları düzenlemektir.
Tüketici Tanımı ve Tüketici İşlemi Nedir?
6502 sayılı Kanun’a göre bir gerçek kişinin veya tüzel kişinin tüketici sayılabilmesi için ticari veya mesleki olmayan amaçlarla hareket etmesi gerekir.
Tüketici işlemi ise mal veya hizmet piyasalarında, kamu tüzel kişileri de dâhil olmak üzere ticari veya mesleki amaçlarla hareket eden ya da onun adına veya hesabına hareket eden gerçek veya tüzel kişiler ile tüketiciler arasında kurulan; eser, taşıma, simsarlık, sigorta, vekâlet, bankacılık ve benzeri sözleşmeler de dâhil olmak üzere her türlü sözleşme ve hukuki işlem olarak tanımlanmıştır.
Tüketici işlemlerinden doğan uyuşmazlıklarda, parasal sınırın altında kalan başvurularda Tüketici Hakem Heyetleri, parasal sınırın üzerinde kalan uyuşmazlıklarda ise Tüketici Mahkemeleri görevlidir. Parasal sınırlar her yıl güncellenmektedir.
Tüketicinin Seçimlik Hakları Nelerdir?
Tüketicinin satın aldığı malda veya aldığı hizmette ayıp bulunması halinde, 6502 sayılı Kanun’un 11. maddesinde düzenlenen seçimlik haklar gündeme gelir.
Ayıplı Malda Seçimlik Haklar
– Satılanı geri vermeye hazır olduğunu bildirerek sözleşmeden dönme
– Satılanı alıkoyup ayıp oranında bedelden indirim isteme
– Aşırı bir masraf gerektirmediği takdirde, tüm masrafları satıcıya ait olmak üzere ücretsiz onarım isteme
– İmkân varsa ayıpsız misli ile değiştirilmesini isteme
Satıcı, tüketicinin tercih ettiği talebi yerine getirmekle yükümlüdür.
Ayıplı Hizmette Seçimlik Haklar
Hizmetin ayıplı ifa edilmesi halinde tüketici; hizmetin yeniden görülmesi, hizmet sonucu ortaya çıkan eserin ücretsiz onarımı, ayıp oranında bedelden indirim veya sözleşmeden dönme haklarından birini sağlayıcıya karşı kullanabilir. Sağlayıcı, tüketicinin tercih ettiği talebi yerine getirmekle yükümlüdür.
Seçimlik hakların kullanılması nedeniyle doğan masraflar, tüketicinin seçtiği hakkı yerine getiren tarafça karşılanır. Tüketici ayrıca 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu hükümleri uyarınca tazminat da talep edebilir.
Tüketici Hangi Durumlarda Dava Açabilir?
Tüketici; satın aldığı üründe ayıp bulunması veya aldığı hizmetin sözleşmeye uygun şekilde ifa edilmemesi halinde hakem heyetine başvurma veya dava açma hakkına sahiptir.
Ayıplı mal, tüketiciye teslim anında sözleşmeye uygun olmaması veya objektif olarak sahip olması gereken özellikleri taşımaması nedeniyle sözleşmeye aykırı olan mal olarak tanımlanır. Ayıplı hizmet ise sözleşmede belirlenen sürede başlamaması veya kararlaştırılan ya da objektif olarak sahip olması gereken özellikleri taşımaması nedeniyle sözleşmeye aykırı olan hizmettir.
Tüketici davalarında, malın ayıplı olmadığının ispatı kural olarak satıcıya aittir. Teslim tarihinden itibaren altı ay içinde ortaya çıkan ayıpların, teslim tarihinde var olduğu kabul edilir.
Tüketici Davalarında Dava Şartı Arabuluculuk
Tüketici Mahkemesinde dava açmadan önce dava şartlarının yerine getirilmesi gerekir. 22.07.2020 tarihinde 7251 sayılı Kanun ile yapılan değişiklik sonrası, Tüketici Mahkemesinde dava açmadan önce arabulucuya başvuru, belirli uyuşmazlıklarda dava şartı haline getirilmiştir. Bu şart yerine getirilmeden açılan davalar, dava şartı eksikliği nedeniyle usulden reddedilebilir.
Tüketici Davalarında Zamanaşımı
Ayıplı mal ve ayıplı hizmet bakımından kanunda aynı zamanaşımı süresine yer verilmiştir. Kanunda veya sözleşmede daha uzun bir süre belirlenmediği takdirde; ayıplı maldan ve ayıplı hizmetten doğan sorumluluk, ayıp daha sonra ortaya çıksa bile malın tesliminden ve hizmetin ifasından itibaren iki yıllık zamanaşımına tabidir.
Ayıbın ağır kusur veya hile ile gizlenmesi halinde zamanaşımı hükümleri uygulanmayabilir.
Tüketici Sözleşmelerinde Cayma Hakkı
Sözleşme türüne göre cayma süreleri farklı şekilde düzenlenmiştir:
– Taksitle satış sözleşmelerinde tüketici, yedi gün içinde gerekçe göstermeksizin ve cezai şart ödemeksizin cayma hakkına sahiptir.
– Tüketici kredisi sözleşmelerinde ve ön ödemeli konut satış sözleşmelerinde tüketici, on dört gün içinde gerekçe göstermeksizin ve cezai şart ödemeksizin cayma hakkına sahiptir.
Tüketici Mahkemesi Masrafları
Harçlar, 492 sayılı Harçlar Kanunu’nda düzenlenmiştir. Genel kural olarak açılacak davalarda davacı tarafın yargılama harçlarını ödemesi gerekir. Harçların bir kısmı dava başında, kalan kısmı yargılama sürecinde yatırılabilir.
Bununla birlikte 6502 sayılı Kanun’un 73. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, tüketici mahkemeleri nezdinde Bakanlık, tüketiciler ve tüketici örgütleri tarafından açılan davalar harçlardan muaf tutulmuştur. Bu düzenleme, tüketicinin mahkemeye erişimini kolaylaştırmayı amaçlar.