Trafik kazaları sonrası uğranılan maddi ve manevi zararların tazmini amacıyla yürütülecek hukuki süreç, birtakım bilgilere vakıf olmayı gerektiren zorlu bir süreçtir. Maddi ve manevi zararların tazmini ve hak kaybına uğramamak için dava türleri, hangi zarar kalemlerinin talep edilebileceği, görevli ve yetkili mahkemeler ile yargılama giderleri vb. hususlarda bilgi sahibi olunmalıdır. Bir trafik kazası sonrası yaşanan sarsıntı ve stresin ardından, hukuki hakların bilinmesi hem maddi hem de manevi kayıpların telafisi için büyük önem taşımaktadır.
1. Tazminat Talepleri
Trafik kazası sonrası açılacak davalar genel olarak haksız fiil sorumluluğuna dayanır.
Maddi Tazminat Kalemleri
Maddi tazminat sadece araç hasar onarımı ile sınırlı değildir. Aşağıda yer alan zarar kalemleri şartları sağlaması halinde ayrıca talep edilebilecektir. Başlıca zarar kalemleri şunlardır;
Araç Hasar Bedeli ve Değer Kaybı: Kazada kusuru olmayan veya daha az kusurlu olan taraf, aracındaki hasar onarım bedelini talep edebilir. Ayrıca aracın kaza yapıp tamir görmesi nedeniyle piyasa değerinde oluşan değer kaybı da talep edilebilir. Değer kaybı hem araç sahibi ve / veya sürücüsünden hem de kusurlu aracın sigorta şirketinden talep edilebilir.
Tedavi Giderleri: Yaralanma durumunda hastane masrafları, ilaçlar ücretleri, protez giderleri veya ileride yapılması gereken estetik operasyonlar maddi tazminat kapsamında istenebilir.
Geçici İş Göremezlik: Yaralanan kişinin iyileşme süresince çalışamaması nedeniyle mahrum kaldığı kazançtır.
Sürekli İş Göremezlik (Sakatlık Tazminatı): Kişinin kaza nedeniyle vücut bütünlüğünde kalıcı bir eksilme (uzuv kaybı, fonksiyon kaybı, güç kaybı vb.) meydana gelmişse, çalışma gücü kaybı oranında hesaplanan tazminattır. Bu tazminatın miktarında maluliyet oranı, kişinin yaşı, kazancı vs. gibi hususlar önem arz etmektedir.
Bakıcı Gideri: Ağır yaralanmalarda, kişinin yaşamını devam ettirebilmesi için başkasının yardımına muhtaç kaldığı durumlar için bakıcı gideri talep edilebilir.
Destekten Yoksun Kalma Tazminatı: Ölüm halinde, ölenin sağlığında destek olduğu kişilerin talep edebileceği kalemdir.
Manevi Tazminat Kalemleri
Bu tazminat türü, trafik kazası nedeniyle zarar görenin yaşadığı elem, acı ve ıstırabın karşılığı talep edilebilir. Sadece yaralanan kişi değil, ağır yaralanma veya ölüm durumunda kazazedenin yakınları da manevi tazminat talep edebilir. Maddi tazminatın aksine, manevi tazminatın matematiksel bir hesaplaması yoktur. Mahkeme, manevi tazminat miktarını belirlerken tarafların sosyal ve ekonomik durumunu, kazanın oluş şeklini ve kusur oranlarını göz önünde bulundurur. Takdir edilecek manevi tazminat miktarının zenginleşme aracı olmamasına ve fakat zarar görenin zararını telafi edici olmasına dikkat edilir.
2. Görevli ve Yetkili Mahkeme Bilgileri
Davanın doğru mahkemede açılması, davanın usulden reddedilmemesi ve sürecin hızlı yürütülmesi için önemlidir.
Görevli Mahkeme
Asliye Hukuk Mahkemeleri: Trafik kazalarından doğan tazminat davalarında genel olarak görevli mahkemedir.
Asliye Ticaret Mahkemeleri: Eğer dava sadece sigorta şirketine karşı ya da sigorta şirketi ile birlikte araç sahibi ve / veya araç sürücüsüne karşı açılıyorsa görevli mahkeme Asliye Ticaret Mahkemesi görevli olacaktır.
Tüketici Mahkemeleri: Bazı durumlarda zarar görenin tüketici konumunda bulunduğu araçta meydana gelen zarar nedeniyle hizmet aldığı kişi ya da şirkete karşı açılacak davalarda tüketici mahkemesi görevli olabilir.
Yetkili Mahkeme
Zarar gören davacı aşağıdaki yerlerden birinde dava açma hakkına sahiptir.
Davalıların herhangi birinin yerleşim yeri mahkemesi
Kazanın meydana geldiği yer mahkemesi
Zarar görenin (davacının) kendi yerleşim yeri mahkemesi
Sigorta şirketinin merkezinin veya şubesinin bulunduğu yer mahkemesi
3. Yargılama Giderleri ve Masraflar
Hukuki süreçte karşınıza çıkacak bazı giderler şunlardır;
Harçlar: Dava değerine göre nispi (oran üzerinden) veya maktu (sabit) olarak ödenen başvurma ve peşin karar harçlarıdır. Tazminat miktarı yükseldikçe ödenmesi gereken peşin harç da artacaktır.
Gider Avansı: Tebligatların gönderilmesi, kurum / kuruşlarla yazışma masrafı, tanık dinletilmesi, keşif harcı vs. için yatırılan tutardır.
Bilirkişi Ücretleri: Trafik kazası davalarında kusur oranının tespiti, araç değer kaybı hesaplaması ve yaralanma varsa maluliyet oranının belirlenmesi ve aktüerya hesaplaması için bilirkişi incelemesi gerekecektir. Bilirkişi ücretleri davacı tarafından yatırılır.
Adli Tıp Masrafları: Yaralanmalı kazalarda maluliyet raporu alınması için ilgili Adli Tıp Kurumuna ödenen ücrettir.
Maddi durumu dava harç ve masraflarını karşılamaya yeterli olmayan kişiler, Adli Yardım talebinde bulunabilirler. Bu talebin kabulü halinde, yargılama giderleri dava sonuna kadar devlet tarafından karşılanır. Dava sonrasında haksız çıkan taraftan devlet tarafından tahsil edilir.
4. Zamanaşımı
Trafik kazalarından doğan tazminat taleplerinde genel olarak kazanın tarihten itibaren 2 yıllık, ancak her halükârda kaza tarihinden itibaren 10 yıllık zamanaşımı bulunmaktadır. Eğer kaza aynı zamanda bir suç teşkil ediyorsa (yaralamalı veya ölümlü kazalar gibi), daha uzun olan ceza zamanaşımı süreleri uygulanacaktır.
5. Süreç Nasıl İşler?
Sigorta Şirketin Başvuru: Sigorta şirketine karşı dava açmadan önce sigorta şirketine başvuru zorunludur. Tazminattan sorumlu olacak sigorta şirketi tespit edildikten sonra ilgili sigorta şirketinin internet sitesinde yer alan bilgilerin dikkatlice incelenmesi gerekmektedir. Sigorta şirketi tarafından talep edilen tüm bilgi ve belgelerin, internet sitesinde belirtilen yöntemle iletilmesi gerekmektedir.
Dava Şartı Arabuluculuk: Ticari nitelikteki (sigorta şirketine karşı açılan) tazminat davalarında dava açmadan önce dava şartı arabuluculuk başvurusunda bulunmak zorunludur. Arabuluculuk süreci sonucunda hazırlanan son tutanak aslının dava açılırken mahkeme verilmesi gerekmektedir. Aksi halde mahkeme herhangi bir inceleme yapmaksızın davanın usulden reddine karar verecektir. Dava şartı arabuluculuk başvurusu adliyelerde bulunan Arabuluculuk Bürolarına yapılacaktır. Bu başvuru ücretsizdir.
Dava Açılması: Trafik kazası nedeniyle uğranılan maddi ve manevi zararların tazmini için yürütülecek dava süreci dava dilekçesinin hazırlanması ile başlayacaktır. Talep edilebilecek zarar kalemleri ile istenebilecek tazminat miktarının tespiti, görevli ve yetkili belirlenmesi akabinde dava dilekçesi hazırlanmalıdır. Dava dilekçesi ekinde trafik kazasına ilişkin tutanaklar, fotoğraf, video kaydı, hastane kayıtları, epikriz raporları, tedavi giderlerini gösterir faturalar vs. deliller sunulabilir.
Delillerin Toplanması: Mahkeme kazaya ait bilgi ve belgeleri emniyet, hastane, SGK, sigorta şirketi vs. gibi kurum / kuruşlardan celp eder.
Bilirkişi Aşaması: Tüm deliller toplandıktan ve tanıklar dinlendikten sonra dosya; kusur, maluliyet oranı, zarar miktarı ve aktüerya hesaplama vb. nedenlerle bilirkişiye tevdi edilir.
Karar: Mahkeme tüm dosya kapsamını göz önünden bulundurarak tazminat miktarını hükme bağlar.
Bu süreçte hak kaybına uğramamak için kaza anından itibaren tüm belgelerin titizlikle ve bir avukatın hukuki görüşünden yararlanılması önemlidir. Hukuki hak kaydına uğramamak için bir sürecin bir avukat ile yürütülmesini tavsiye edilir.