FRANCHİSİNG SÖZLEŞMESİ NEDİR?

Franchising sözleşmeleri ya da bir diğer adıyla isim hakkı sözleşmesi, isim hakkı verenin bir markayı, işletme modelini kullanma ve o marka adı altında iş yapma hakkının isim hakkı alana verildiği sözleşmelere verilen addır.  Bir markanın veya işletme modelinin bir başka şahıs veya şirkete lisanslama yoluyla aktarılmasını sağlayan bir anlaşmadır. Franchising sözleşmesi, taraflar arasında hak ve yükümlülükleri belirleyen bir sözleşmedir.

FRANCHİSİNG SÖZLEŞMESİNİN ÖZELLİKLERİ NELERDİR?

Franchising sözleşmesi, tam iki tarafa borç yükleyen, ivazlı, rızai, sürekli borç doğuran, çerçeve sözleşme özelliklerini taşımaktadır. Bu sözleşme türü, sözleşmenin her iki tarafına da borç yüklemektedir. Yani taraflar karşılıklı olarak birtakım edimleri üstlenmektedir.

FRANCHİSİNG SÖZLEŞMESİNİN TARAFLARI KİMLER?

Franchising sözleşmesinin tarafları franchise alan ve frachise veren olarak tanımlanabilir. Bunlardan franchise veren taraf, marka ve isim hakkının kullanılmasına rıza gösteren, asıl marka ve isim hakkı sahibidir. Franchise alan taraf ise işbu marka veya ismi kullanma hakkını talep eden kişidir.

FRANCHİSİNG SÖZLEŞMESİNİN UNSURLARI NELERDİR?

Franchise sözleşmesi, çeşitli unsurları içeren bir anlaşmadır ve aşağıdaki başlıklar altında özgün bir şekilde açıklanmıştır: Konsept İlkesi: Franchise sözleşmesi, franchise verenin eşsiz işletme konseptini franchise alanla paylaşmasını içerir. Bu, marka değeri, işletme modeli, ürün veya hizmet standartları ve pazarlama stratejilerini içeren unsurları kapsar. Ücret: Sözleşme, franchise alanın franchise hakkını kullanma karşılığında ödeyeceği ücretleri belirler. Bu ücretler genellikle başlangıç ücreti, devam eden lisans veya royalty ücretleri ve reklam katkı paylarından oluşur. İşbirliği ve Tedarik Zinciri: Franchise sözleşmesi, taraflar arasındaki işbirliğini ve dikey entegrasyonu düzenler. Bu, franchise alanın belirlenmiş tedarikçilerle çalışma zorunluluğunu içerebilir. İşbirliği, işletmenin sürekliliğini ve marka bütünlüğünü sağlamada önemlidir. Hak ve Yükümlülüklerin Tanımlanması: Sözleşme, taraflar arasındaki hak ve yükümlülükleri açık bir şekilde belirler. Marka kullanımı, işletme standartlarına uyum, reklam ve pazarlama faaliyetleri, gizlilik ve ticari sırların korunması, fikri mülkiyet hakları, anlaşmazlık çözüm mekanizmaları ve sözleşmenin sona erme koşulları gibi konular bu unsurlara dâhildir. Sürekli İş İlişkisi: Franchise sözleşmesi, taraflar arasında sürekli bir iş ilişkisini düzenler. Bu, her iki tarafın sözleşme süresince tekrarlayan edimlerle yükümlülüklerini yerine getirmesini gerektirir. Çok Katmanlı Sözleşme Yapısı: Franchise sözleşmesi, genellikle bir çerçeve sözleşme niteliği taşır ve altında birden çok tamamlayıcı sözleşme barındırabilir. Bu, franchise ilişkisinin yönetimi ve sürekliliği için esneklik sağlar. İşletme Özgürlüğü: Franchise alan, kendi adına bağımsız bir işletme olarak faaliyet gösterir. Franchise veren, genellikle işletme kontrolünde doğrudan müdahale etmez. Özgünlük: Franchise sözleşmesi, franchise verenin sunulan özgün iş modeli ve organizasyon yapısına dayanır. Bu, pazarlama teknikleri, ürün veya hizmetler, fikri mülkiyet hakları ve diğer unsurların birleşimiyle oluşturulan benzersiz bir sistemi içerir. Karşılıklı Değer Paylaşımı: Sözleşme, her iki tarafa değişimde bulunmalarını gerektiren bir niteliğe sahiptir. Franchise alan, başlangıçta belirli bir miktarı ve daha sonra cirosunun belli bir yüzdesini franchise verene ücret olarak ödemekle yükümlüdür. Karşılıklı Anlaşma ve Uyum: Franchise sözleşmesi, taraflar arasında tam bir anlaşmayı gerektirir. İşbirliği, işletme standartları ve diğer önemli unsurlar üzerinde karşılıklı uyumlu irade beyanlarına dayanır.

FRANCHİSİNG SÖZLEŞMESİNDE ÜCRET UNSURU

Yukarıda da belirttiğimiz üzere franchise sözleşmesi ivazlı bir sözleşmedir. Genel olarak franchise sözleşmelerinde franchise alan sözleşmenin başında bir bedel ödemekte ve devamında ise aylık olarak sabit bir ücret veyahut ciro üzerinden bir yüzdelik dilim ödemektedir.

FRANCHİSİNG ÇEŞİTLERİ NELERDİR?

Franchise sözleşmeleri farklı türlerde olabilir ve her bir türde belirli unsurlar içerebilir. Aşağıda sınırlı sayıda olmamak üzere çeşitli franchising sözleşme türlerinden bahsedilecektir. Ürün Franchisingi: Ürün franchisingi, franchise alanın franchise verenin ürünlerini üretmeyi ve pazarlamayı üstlendiği bir sözleşme türüdür. Bu türde franchise alan, franchise verenin markasını, ismini ve sınai haklarını kullanabilir. Bu sözleşme türünde temel amaç, ürünlerin tanıtımı yapmak veyahut işbu ürünleri üretmektir. İşletme Franchisingi: İşletme franchisingi, franchise alanın sadece franchise verenin adını ve markasını kullanmakla kalmayıp aynı zamanda franchise alanın işletmesini kurmasını ve işletme süreçlerini yönetmesini kapsayan daha detaylı bir sözleşme türüdür. Bu sözleşme türünde ürün franchisingine kıyasla daha fazla pazarlama ve üretim faaliyetleri ile ilgili işbirliği yapılır. İşletme franchisingi, franchise alanın tüm işletme süreçlerini içerir ve daha sıkı bir denetime tabidir. Franchise veren, sürekli eğitim ve destek ile franchise alanın işletmesine yardımcı olur. Mal Franchisingi: Mal franchisingi, franchise alanın üretim yapmadığı bir sözleşme türüdür. Bu türde franchise alan, franchise verenin ürettiği malları satmak ve tüketicilere bilgi vermekle yükümlüdür. Sözleşmenin konusu, franchise verenin mallarını franchise alanın tüketiciye sunmasıdır. Hizmet Franchisingi: Hizmet franchisingi, mal franchisingine benzer nitelikler taşımaktadır. Ancak burada sözleşme konusu olan şey mal değil; hizmettir. Bu türde franchise alan, franchise verenin talimatları ve yönlendirmesiyle hizmeti hazırlar ve tüketiciye sunar. Üretim Franchisingi: Üretim franchisingi, franchise alanın franchise verenin elde ettiği hammaddeleri üretmek veya bu hammaddeleri işleyerek satmakla yükümlü olduğu bir sözleşme türüdür. Bu türde franchise alan, franchise verenin üretim süreçlerini takip eder ve onun markası altında üretim yapar. Örneğin büyük bir et restoranında kullanılmak üzere temin edilecek olan etler için büyük çiftliklere franchising verilebilmektedir. Franchise alan çiftlik, artık o marka adını taşır ve yalnızca o marka için et üretimine başlar. Dağıtım Franchisingi: Dağıtım franchisingi, franchise alanın herhangi bir üretim yapmadan sadece franchise verenin ürettiği malları ve markasını kullanarak satış yapmakla yükümlü olduğu bir sözleşme türüdür. Bu türde franchise alan, franchise verenin ürünlerini dağıtarak satış yapar. Franchise sözleşmeleri, türlerine göre karma özellikler barındırabilir. Zira franchise sözleşmeleri kanunlarda tanımlanmış birçok sözleşmenin karma bir halde bir araya gelmesinden meydana gelen bir sözleşme türüdür. FRANCHİSİNG SÖZLEŞMESİ NASIL SONA ERER? Franchise sözleşmesi yapılırken taraflarca bu sözleşme yalnızca belirli bir süreliğine yapılabilir. Dolayısıyla işbu sürenin dolması ile sözleşme herhangi bir bildirime veyahut ihtara gerek kalmaksızın kendiliğinden sona erebilir. Öte yandan taraflarca sözleşmenin nasıl ve hangi şartlarla sona ereceği hususu sözleşmede kararlaştırılmış olabilir. Örneğin yıllık olarak kendiliğinden yenileceğine karar verilen bir franchise sözleşmesinin sözleşmenin bitimine 2 ay kala taraflardan biri tarafından sebep göstermeksizin sona erdirilebileceği kararlaştırılır ise bu durumda sözleşmeyi sona erdirmek isteyen taraf bu iradesini ortaya koyarak sözleşmeyi sona erdirebilir / feshedebilir. Taraflarca sözleşmenin çekilmez olarak değerlendirilmesi veyahut sözleşmenin esaslı unsurlarının temelinden çökmüş olması hallerinde taraflar işbu sözleşmeyi olağanüstü bir fesih yolu olarak sona erdirebilir. Yine çoğu sözleşmede olduğu gibi taraflardan birinin ölmesi, fiil ehliyetini kaybetmesi veyahut iflas etmesi sebepleriyle franchise sözleşmesi kural olarak sona ermektedir.

ÖRNEK KARARLAR

• Yargıtay 19. Hukuk Dairesi 2001/819 Esas 2001/4917 Karar sayılı ilamı;

 “Franchising bir ürün veya hizmetin imtiyaz hakkına sahip tarafın belirli bir süre şart ve sınırlamalar dâhilinde işin yönetim ve organizasyonuna ilişkin bilgi ve destek sağlamak suretiyle imtiyaz hakkına konu ticari işleri yürütmek üzere ikinci tarafa verdiği imtiyazdan doğan uzun dönemli ve sürekli bir iş ilişkileri bütünü olup, birbirinden bağımsız iki taraf arasında meydana getiren sözleşmesel ilişkidir.”

• Yargıtay 11. Hukuk Dairesi 2013/7163 Esas 2013/12942 Karar 20.06.2013 Tarihli ilamı;

“Mahkemece iddia, savunma, benimsenen bilirkişi raporu ve tüm dosya kapsamına göre; davacının kendisine ihtarname gönderilmediği için ve sözleşmeden doğan yükümlülüklerini ihlal etmediği, davalının sözleşmenin 6.12 haklı fesih başlıklı maddesi uyarınca ve buradaki hükümlere uygun olarak da feshetmediğinin anlaşıldığı, bu maddeye göre davalının fesih hakkını kullanabilmesi için davacıya bir ay öncesinden bir yazılı ihbarda bulunması ve bir ayın sonu itibarıyla geçerli olacak şekilde sözleşmeyi feshetmesi gerekeceği ancak davalının bu şekilde davranmadığı ve bu sebeple kusurlu olduğu gerekçesiyle davanın kısmen kabulü ile 6.345,13 TL’nin davalıdan tahsiline, Franchise sözleşmesinin haksız olarak feshedilmesi nedeniyle davacı şirketin ticari itibarının zedelendiğine ilişkin olarak da manevi tazminatın ödenmesini gerektirir koşulların bulunmadığı gerekçesiyle bu yöndeki talebin reddine karar verilmiştir. Kararı davalı vekili temyiz etmiştir. 1) Dava dosyası içerisindeki bilgi ve belgelere, mahkeme kararının gerekçesinde dayanılan delillerin tartışılıp, değerlendirilmesinde usul ve yasaya aykırı bir yön bulunmamasına göre, davalı vekilinin aşağıdaki bent dışında kalan sair temyiz itirazları yerinde değildir. 2) Ancak mahkemece, yapılan hesaplama neticesinde, geri ödenmesi gereken toplam tutarın, giriş bedeli ve reklam bedeli dahil 6.345,13 TL (KDV Dahil) olarak belirlenerek, bu bedel üzerinden davanın kabulüne karar verilmiştir. Oysa ki taraflar arasındaki sözleşmenin 5-Parasal Şartlar/5.1.Franchise Giriş Bedeli başlıklı maddesi: İşbu anlaşma uyarınca franchise alan, franchise verene anlaşmanın imzası anında franchise giriş bedeli olarak bir kereye mahsus olmak üzere 6000USD(altıbinUSD) ödeyecektir. Söz konusu bedel, franchise verenin hak edilmiş kazancıdır ve her ne sebeple olursa olsun geri ödenmez, … hükmünü haizdir. Belirtilen hüküm değerlendirilmeksizin niteliği ve hangi kalem işlemle ilgili olduğu belirtilmeden yazılı olduğu şekilde karar verilmesi doğru görülmemiş, hükmün bu sebeple bozulması gerekmiştir.”