AD VE SOYAD DEĞİŞTİRME DAVASI NEDİR?

Ad ya da isim, toplum içerisinde yaşayan bir kimseyi diğerlerinden ayırmaya yarayan bir tanıtım aracıdır. “Ad”, Türk Medeni Kanunu’nda ve Soyadı Kanunu’nda kullanılan bir terimdir. Kişilerin toplumla olan ilişkilerinde kendilerini diğer kişilerden ayırmaya yarayacak bir tanıtım aracına ihtiyacı vardır. Bu önemine binaen ad, hem Türk Medeni Kanunu’nda hem de Soyadı Kanunu’nda düzenlenmiştir. Türk Hukukunda ad üzerindeki hak, kişilik hakkı olarak kabul edilmektedir. Bu nedenledir ki başkalarına devir ve ferağ edilemez. Ad üzerindeki hak bu mahiyeti nedeniyle aynı zamanda mutlak haktır. Türk Medeni Kanunu’nun 26. Maddesinde adın korunması, 27. Maddesinde ise adın değiştirilmesi düzenlenmiştir. Soyadı Kanunu ile ilk kez ülkemizde herkesin bir soyadının bulunması ve bunun taşınması zorunluluğu getirilmiştir. Bu Kanunun 1. Maddesinde, her Türk’ün öz adından başka soyadını da taşımaya mecbur olduğu düzenlenmesine yer verilmiştir. Görüleceği üzere Soyadı Kanunu’nda, ad / isim yerine “öz ad” terimi kullanılmıştır.

AD VE SOYAD DEĞİŞTİRME NASIL YAPILIR?

Kişilerin adlarını diledikleri anda ve sıkça değiştirmesi, toplumsal hayattaki sosyal ilişkilerin devamlılığını ve güvenini zedeler. Bununla birlikte kişilerin gülünç, anlamı olmayan ya da hoş olmayan veya kişilikleri hakkında yanlış izlenimler uyandırabilecek nitelikteki adlarını, taşımak zorunda bırakılmaları ise menfaatlerine aykırı olacaktır. Bu çatışmayı dengelemek için Türk Medeni Kanunu’nun 27. Maddesinde haklı sebeplerin bulunması halinde bir kimsenin adını değiştirebilmesine imkan tanınmıştır. Bu düzenleme kapsamında, ad ve soyadını değiştirmek isteyen kişilerin dava açması gerekmektedir. Kişi açacağı bu davada; adı ya da soyadının değiştirilmesini, hem adının hem de soyadının değiştirilmesini ya da mevcut adına başka bir ad eklenmesini isteyebilecektir. Örneğin kişi, Ahmet olan adının yanına Hakan adının eklenmesi için bu davayı açabilecektir.

AD VE SOYAD DEĞİŞTİRME DAVASINDA HAKLI SEBEPLER NELER OLABİLİR?

Türk Medeni Kanunu’nun 27. Maddesinde, ad ve soyad değiştirme davasının ancak haklı sebeplere dayanılarak açılabileceği ifade edilmiştir. Haklı sebep kavramı, mahkemeler tarafından oldukça geniş bir çerçevede değerlendirilir. Haklı sebep, hiç kuşku yok ki kişinin sübjektif sebeplerini de içermektedir. Ad veya soyadının gülünç olması, kötü tanınan bir şahsın ismiyle özdeşleşmesi, mesleki veya sanatsal gerekçeler, kişinin adı veya soyadına ruhsal aidiyet hissetmemesi, adı veya soyadının anlamsız ya da kötü anlamı olması gibi çok sayıda ve farklı sebeplerle bu davanın açılması mümkündür. Uygulamada Yargıtay’ın, aşağıda belirtilen sebepleri haklı sebep olarak kabul ettiği görülmektedir;

• Kişinin isminin gülünç ya da komik olması,
• İsmin tanınan bir suçluya ait olması,
• Kişinin isminin ahlak kurallarına aykırılık teşkil etmesi,
• İsmin geçmişte yaşanmış üzücü ya da kötü bir olayla hatırlanması,
• Kişinin çevresi tarafından kimliğinde yazan isimden farklı bir isimle tanınması,
• İsmin telaffuz zorluğu,
• Yapmış olduğu iş nedeniyle isminin haklı olarak değişmesini gerektirmesi,
• Kişinin kendisine veya ailesinden birine karşı pek kötü bir suç işleyen kişiyle aynı ismi taşıması ve bu durumun bir travma yaratması vb.

 

AD VE SOYAD DEĞİŞTİRME DAVASINDA GÖREVLİ VE YETKİLİ MAHKEME

Ad ve soyadı değiştirme davası bizzat ilgili kişi tarafından açılabilir. Bu dava aynı zamanda, ilgili kişinin özel yetkili vekaletname verdiği avukatı tarafından da açılabilir. Yaşı küçük olan kişiler için bu dava, velayet hakkına sahip veliler veya velilerin özel yetkili vekaletname verdiği avukatı tarafından da açılabilir. 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu’nun 36. Maddesi uyarınca, ad ve soyadı değiştirme davasında görevli mahkeme Asliye Hukuk Mahkemesidir. 5490 Sayılı Nüfus Hizmetleri Kanununun 36. maddesinin 1/a bendinde, nüfus kayıtlarına ilişkin düzeltme davalarının düzeltmeyi isteyen kişinin yerleşim yeri adresinin bulunduğu yerdeki mahkemenin yetkili olacağı düzenlenmiştir. Bu nedenle ad ve soyad değişikliğine ilişkin açılacak davalarda yetkili mahkeme, istem sahibinin yerleşim yerinde bulunan Asliye Hukuk Mahkemesindedir

AD VE SOYAD DEĞİŞTİRME DAVASI KİME KARŞI AÇILIR?

Ad ve soyadı değiştirme davasında, Nüfus Müdürlüğü davalı olarak gösterilir ve ilgili Nüfus Müdürlüğü tarafından görevlendirilmiş bir memur davaya katılır.

AD VE SOYAD DEĞİŞTİRME DAVASI TANIK GEREKLİ MİDİR?

Ad ve soyadı değiştirmenin ancak haklı sebeplere dayanılması halinde mahkemeden istenebileceği yukarıda açıklanmıştır. Kişinin dayandığı haklı sebeplerin niteliğine göre mahkeme tanık dinlemeye karar verebilir. Mahkemelerin hiç tanık dinlemeksizin de ad ve soyad değiştirme davalarını neticelendirebilmesi mümkündür. Davayı açan kişinin her ihtimale karşı dava dilekçesinde tanıklarına ait bilgilere yer vermesi yerinde olacaktır. Özelikle kişinin, sübjektif nedenlerle adı ya da soyadını değiştirmek istediği durumlar da mahkemeler genellikle haklı sebebin ispatı için tanık dinlemektedir.

AD VE SOYAD DEĞİŞTİRME DAVASININ HUKUKİ SONUÇLARI NELERDİR?

Türk Medeni Kanunu’nun 27. Maddesi uyarınca, ad ve soyadı değişikliği ile kişisel durumda değişiklik meydana gelmez. Diğer bir ifadeyle kişinin medeni hali, doğum yeri, nüfusa kayıtlı olduğu yer gibi kişisel durumlarında herhangi bir değişiklik olmaz. Erkek eş soyadını değiştirdiğinde kadın eşin de soyadı kendiliğinden değişir. Ayrıca, yaşı 18’den küçük çocukların veya evlatlığın soyadı da başkaca bir işleme gerek olmadan kendiliğinden değişir.

AD VE SOYAD DEĞİŞTİRME DAVASI NE KADAR SÜRER?

Ad ve soyadı değiştirme davaları, mahkemelerin yoğunluğuna göre değişen sürelerde neticelenecektir. Genel olarak mahkemeler, bu davaları tek celsede karara bağlamaktadır. Mahkeme yoğunluğuna göre değişmekle birlikte bu davalar ortalama olarak 5-6 ay kadar sürebilmektedir. Mahkeme kararının kesinleşmesi akabinde, mahkeme kararı gazetede yayınlanmakta ve akabinde de Nüfus Müdürlüğüne mahkeme kararı bildirilmektedir. Kesinleşen mahkeme kararının nüfus müdürlüğüne bildirilmesi ile nüfus kayıtları düzeltilmektedir.

AD VE SOYAD DEĞİŞTİRME DAVASI MASRAFLARI NE TUTAR?

Ad ve soyadı değiştirme davası açılırken yatırılması gereken harç ve gider avansı davacı tarafından yatırılacaktır. Ayrıca mahkeme kararının gazetede yayınlanması için gerekli olan ücret de ayrıca davacı tarafından karşılanacaktır. Tüm bu giderler 2023 yılı için yaklaşık 3.000 – 4.000 TL kadar olmaktadır. Dava sonucunda, davacı tarafından karşılanan yargılama giderleri kendi üzerinde bırakılacaktır. Diğer bir ifadeyle yargılama giderlerinden Nüfus Müdürlüğünün herhangi bir sorumluluğu bulunmamaktadır.

AD VE SOYAD DEĞİŞTİRME NÜFUS MÜDÜRLÜĞÜNDEN YAPILABİLİR Mİ?

17.10.2017 tarihinde 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu’nunda yapılan düzenleme sonucu kişinin iki yıl içerisinde yerleşim yerinin bulunduğu nüfus müdürlüğüne yazılı olarak başvurması kaydıyla; Soyadı Kanunu’nun 3’üncü maddesine aykırı yazılan, yazım ve imla hatası veya düzeltme işareti kullanılmasından kaynaklanan anlam değişlikleri bulunan ad ve soyadları il ve ilçe idare kurulunun vereceği kararla bir kereye mahsus mahkeme kararı aranmaksızın değiştirilebilmesinin önü açılmıştır. 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu’nun “Ad ve soyadı düzeltilmesi” başlıklı GEÇİCİ MADDE 8- (Ek: 19/10/2017-7039/26 md.) (1) Kişinin iki yıl içerisinde yerleşim yerinin bulunduğu nüfus müdürlüğüne yazılı olarak başvurması kaydıyla; 21/6/1934 tarihli ve 2525 sayılı Soyadı Kanununun 3 üncü maddesine aykırı soyadları ile yazım ve imla hatası veya düzeltme işareti kullanılmamasından kaynaklanan anlam değişiklikleri bulunan ad ve soyadları, mahkeme kararı aranmaksızın, il veya ilçe idare kurulunun vereceği kararla bir defaya mahsus olmak üzere değiştirilebilir. İl ve ilçe idare kurullarının vereceği karar kesindir. Soyadı değiştirilen erkek ise kendisi ile birlikte varsa karısının ve müracaat tarihinde ergin olmayan çocuklarının da soyadları düzeltilir. Soyadı değiştirilen kadın ise kendisi ile birlikte ergin olmayan evlilik dışı çocukları varsa onların da soyadları düzeltilir. 6 Aralık 2019 tarihinde Bazı Kanunlarda ve 375 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ile 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanununa eklenen geçici madde ile belirlenen süre 3 yıl daha uzatıldı. Ayrıca maddenin geçerliliği için belirlenen sürenin bitmesi üzerine tekrar bir süre uzatımına gidilmesi ihtiyacı duyulduğu taktirde kanun değişikliğine gidilmeden Cumhurbaşkanlığı makamınca sürenin uzatılabilmesi sağlandı. Bunun yanı sıra maddeye eklenen yeni hüküm ile genel ahlaka uygun olmayan ve toplum tarafından gülünç karşılandığı değerlendirilen adlarında mahkeme kararı aranmaksızın il veya ilçe idare kurullarınca değiştirilebilmesine olanak tanınmıştır. 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu GEÇİCİ MADDE 11- (Ek:6/12/2019-7196/61 md.) (1) Kişinin üç yıl içerisinde yerleşim yerinin bulunduğu nüfus müdürlüğüne yazılı olarak başvurması kaydıyla; 21/6/1934 tarihli ve 2525 sayılı Soyadı Kanununun 3 üncü maddesine aykırı soyadları ile yazım ve imla hatası veya düzeltme işareti kullanılmamasından kaynaklanan anlam değişiklikleri bulunan, genel ahlaka uygun olmayan, toplum tarafından gülünç karşılandığı değerlendirilen ad ve soyadları, mahkeme kararı aranmaksızın, il veya ilçe idare kurulunun vereceği kararla bir defaya mahsus olmak üzere değiştirilebilir. İl ve ilçe idare kurullarının vereceği karar kesindir. Soyadı değiştirilen erkek ise kendisi ile birlikte varsa karısının ve müracaat tarihinde ergin olmayan çocuklarının da soyadları düzeltilir. Soyadı değiştirilen kadın ise kendisi ile birlikte ergin olmayan evlilik dışı çocukları varsa onların da soyadları düzeltilir. Bu maddede belirlenen sürenin bir katına kadar uzatılmasında Cumhurbaşkanı yetkilidir. 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu’nun Geçici 11. Maddesinde belirlenen 3 yıllık sürenin 22.12.2022 tarihi itibariyle dolmuş olmakla, hali hazırda yeni bir düzenleme yapılana kadar nüfus müdürlüğüne başvuru ile ad veya soyadın düzeltilmesi mümkün değildir. Kişiler ancak dava açmak suretiyle ve mahkeme kararıyla ad ve soyadının değiştirilmesini sağlayabilecektir.

AD VE SOYAD DEĞİŞTİRME DAVASI DİLEKÇE ÖRNEĞİ

İSTANBUL ANADOLU (…) ASLİYE HUKUK MAHKEMESİNE DAVACI                   : ………………..  (TC: ……………….) ADRES                      : DAVALI                    : ……….. NÜFUS MÜDÜRLÜĞÜ ADRES                      : KONU                        : “…” olan adımın “…” olarak değiştirilmesi talepli dava dilekçesidir. İZAHI                        : Nüfus kayıtlarında adım her ne kadar “…” olarak yazılmış ise de tüm sosyal çevrem tarafından “…” olarak bilinmekteyim. Çocukluğumdan bu yana sadece “…” adını kullanmış isem de nüfusta ismi “…” olarak kayıtlı olduğundan, yalnızca resmi iş ve işlemlerde mecbur kalarak “…” adını kullanmaktayım, gündelik hayatında ise “…” adını kullanmaktayım. Ancak anlaşılacağı üzere bu husus sürekli olarak karışıklığı yol açmaktadır. İşbu hususlar birlikte değerlendirildiğinde adımın değiştirilmesi hususu için haklı nedenlerimin varlığından söz edilebilecektir. Anılan nedenlerle davamın kabulü ile “…” olan adımın “…” olarak değiştirilmesi talep ederim. HUKUKİ NEDENLER         : TMK, HMK ve sair ilgili mevzuat DELİLLER                            : -Nüfus kayıt örneği, Tanık ve her türlü yasal delil. NETİCE VE TALEP             : Yukarıda arz ve izah olan sebepler ile re’sen takdir edilen nedenlerle; Davamın kabulü ile “…” olan adımın “…” olarak değiştirilmesine saygılarımla arz ve talep ederim.